حقوق شهروندي به زبان ساده:

اموال صادر کننده سفته توسط دادگاه توقيف مي‌شود

بيشتر شهروندان گمان مي‌کنند که چون سفته در فرم‌هاي چاپي و تمبردار تهيه و توزيع مي‌شود، سندي رسمي محسوب مي‌شود و قانونگذار از آن حمايت کيفري مي‌کند و اموال صادر کننده سفته توسط دادگاه توقيف مي‌شود.

به گزارش خبرگزاري فارس، يکي از اسناد تجاري که اشخاص عادي و بازرگانان در معاملات خود از آن استفاده مي‌کنند «سفته» است. سفته يک سند تعهد پرداخت است که در آن امضا کننده متعهد مي‌شود مبلغ مندرج در آن را پرداخت کند.

اگر دارنده سفته بخواهد از مزاياي قانوني اين سند استفاده کند بايد با مقررات آن آشنا باشد در غير اين صورت دارنده آن نمي‌تواند از امتيازات اين سند تجاري بهره‌مند شود و تنها قادر خواهد بود در دادگاه به عنوان يک نوشته عادي به آن استناد کند.

بيشتر شهروندان گمان مي‌کنند که چون سفته در فرم‌هاي چاپي و تمبردار تهيه و توزيع مي‌شود، سندي رسمي محسوب مي‌شود و قانون‌گذار از آن حمايت کيفري مي‌کند يعني در صورت عدم پرداخت وجه در سر رسيد معين صادرکننده آن قابل تعقيب کيفري و در نهايت قابل مجازات است.

در صورتي که سفته سندي است تجاري که اگر مطابق قانون و با رعايت تشريفات مربوطه تنظيم شود دارنده آن از «مزايايي» بهره‌مند مي‌شود که اسناد عادي از آن برخوردار نيستند.

در تعريف سفته آمده است: سفته سندي است که به موجب آن امضا کننده تعهد مي‌کند که مبلغي وجه در زمان معين يا به محض مطالبه از سوي دارنده در وجه حامل يا شخص معين يا به حواله کرد آن شخص کارسازي کند.

* توضيحاتي در مورد شکل ظاهري سفته

برابر قانون تجارت، سفته علاوه بر امضا يا مهر بايد داراي تاريخ بوده و مطالب زير نيز در آن قيد شده باشد:

- مبلغي که بايد پرداخت شود.(با حروف)

- گيرنده وجه

- تاريخ پرداخت

البته لازم است که نام و نام خانوادگي صادرکننده، اقامتگاه وي و محل پرداخت سفته نيز در آن نوشته شود. سررسيد سفته يا موعد پرداخت آن معمولاً با روز، ماه و سال به صورت مشخص در آن نوشته مي‌شود.

با اين وجود قانون به عندالمطالبه بودن آن نيز اشاره کرده است و اين بدان معناست که به محض مطالبه دارنده سفته صادرکننده بايد آن را بپردازد.

اگر زمان پرداخت سفته روز معيني باشد که آن روز با تعطيل رسمي مصادف شود سفته بايد در روز بعد از تعطيل پرداخت شود.

سفته قائم به وجود دو مشخص است: صادرکننده که مديون و بدهکار است و شخص ديگر که ممکن است در هنگام صدور سفته معين يا نامعلوم باشد.

در صورتي که سفته براي شخص معيني صادر شود نام و نام خانوادگي او در سفته آورده مي‌شود. در غير اين صورت به جاي نام او نوشته مي‌شود «در وجه حامل».

در مورد اول شخص معين و در مورد دوم دارنده سفته در مقابل صادرکننده طلبکار مي‌شود و بايد مبلغ سفته را در سررسيد آن بپردازد. اگر سفته عندالمطالبه باشد صادرکننده بايد به محض مطالبه مبلغ آن را پرداخت کند.

سؤال: آيا سفته مانند چک قابل انتقال به ديگري است؟

جواب: عبارت «حواله کرد» در سفته به شخص اين اختيار را مي‌دهد که سفته را به ديگري واگذار کند. البته اگر عبارت حواله کرد نيز وجود نداشت دارنده سفته مي‌توانست با ظهر نويسي آن را به شخص ديگري انتقال دهد.

ظهرنويسي: يعني آنکه دارنده سفته مطالبي را که در برگيرنده هدف او از دريافت يا انتقال سفته است در پشت آن نوشته و در زير اين مطالب امضا مي‌کند پس ظهرنويسي براي انتقال سفته به ديگري با وصول وجه آن است.

اگر ظهرنويسي براي انتقال باشد دارنده جديد سفته داراي تمام حقوق و مزايايي مي‌شود که به آن سند تعلق دارد. انتقال سفته با امضاي دارنده آن به عمل مي‌آيد، دارنده سفته مي‌تواند براي وصول وجه آن به ديگري وکالت دهد که اين عمل را براي او انجام دهد.

اصولاً ظهرنويسي براي انتقال است اما اگر براي وکالت در وصول باشد بايد اين موضوع در پشت سفته تصريح شود و به امضاي ظهرنويس برسد. در واقع کسي که با ظهرنويسي وکالت در وصول سفته پيدا مي‌کند مانند دارنده سفته حق اقامه دعوي را نيز براي وصول آن خواهد داشت.

سؤال: اگر سفته با ظهرنويسي‌هاي متعدد به اشخاص گوناگون منتقل شود در اين حالت دارنده سفته براي مطالبه وجه آن به چه کسي مي‌تواند رجوع کند و به بيان ديگر چه کسي مسئولت پرداخت دارد؟

جواب: کسي که سفته را امضا کرده و ظهرنويس‌ها همگي در مقابل دارنده آن «مسئوليت تضامني» دارند. يعني دارنده سفته در صورت عدم پرداخت و واخواست مي‌تواند به هر کدام از آنها که بخواهد يا به دو يا چند تمامي آنها مراجعه کند. همين حق رجوع را هر يک از ظهرنويس‌ها نسبت به صادرکنندگان سفته و ظهرنويس‌هاي ما قبل خود دارد. بنابراين صادرکننده به علاوه ظهرنويس‌ها همگي مسئول پرداخت وجه سفته خواهند بود.

بدين ترتيب انبوهي از مسئوليت‌ها براي پرداخت مبلغ مندرج در سفته ايجاد مي‌شود. اين مسئوليت در اصطلاح «مسئوليت تضامني» ناميده مي‌شود.

سوال: آيا مي‌توان از صادرکننده سفته ضامن خواست؟

جواب: پرداخت وجه سفته را مي‌توان ضمانت کرد. اين ضمانت ممکن است در رابطه با صادرکننده يا ظهرنويس‌ها صورت گيرد. در اين صورت ضامني که ضمانت صادرکننده يا ظهرنويسها را کرده فقط با کسي مسئوليت تضامني دارد که از او ضمانت کرده است.

* حقوق و وظايف دارنده سفته

براي آنکه دارنده سفته بتواند از مزاياي قانوني آن برخوردار شود بايد نکات زير را رعايت کند:

- دارنده سفته بايد در سررسيد سفته را مطالبه کند. اگر وجه سفته پرداخت شد مسئله‌اي پيش نمي‌آيد ولي در صورت عدم پرداخت دارنده سند بايد ظرف 10 روز از تاريخ سررسيد سفته را واخواست کند. اگر روز دهم تعطيل باشد روز بعد از آن عمل واخواست انجام خواهد شد.

واخواست اعتراض رسمي است نسبت به سفته‌اي که در سررسيد پرداخت نشده است. واخواست عليه صادرکننده سفته به عمل مي‌آيد و بايد رسماً به او ابلاغ شود. 

واخواست در برگه‌هاي چاپي که از طرف وزارت دادگستري تهيه شده نوشته مي‌شود. بانکها نيز واخواست نامه چاپي مخصوص دارند.

در واخواست کامل سفته که به وسيله واخواست کننده نوشته مي‌شود و دستور پرداخت وجه سفته که توسط دادگاه انجام مي‌گيرد، آورده مي‌شود.

واخواست نامه با استفاده از کاغذ کاربن در سه نسخه مشابه تنظيم شده و به وسيله واخواست کننده امضا مي‌شود. پس از چسباندن تمبر به مبلغ... ريال به دستور دادگاه، سفته توسط مأمور اجرا (طبق مقررات مربوط به ابلاغ صادر کننده سفته) ابلاغ مي‌شود.

بايد توجه داشت که هيچ نوشته‌اي نمي‌تواند از طرف دارنده سفته، جايگزين واخواست نامه شود. مأمور ابلاغ نسخه دوم واخواست نامه را به ابلاغ شونده يا محل اقامت او مي‌دهد. نسخه اصلي به واخواست کننده تسليم و نسخه سوم در دفتر واخواست دفتر دادگاه بايگاني مي‌شود.

- براي استفاده از مسئوليت تضامني ظهرنويس‌ها، دارنده سفته بايد ظرف يک سال از تاريخ واخواست، دادخواست خود را به دادگاه تقديم کند. اگر دارنده سفته به اين وظيفه قانوني عمل نکند، دعوي او عليه ظهرنويس‌ها پذيرفته نمي‌شود.

- دارنده سفته‌اي که واخواست شده و در موعد مقرر اقامه دعوي کرده مي‌تواند از دادگاه بخواهد که اموال طرف دعوي را قبل از رسيدگي و صدور حکم به نفع او توقيف کند. در اين حالت پس از صدور حکم دارنده سفته نيز در وصول طلبش از مال توقيف شده به سايرين تقدم دارد. دادگاه نيز به محض تقاضاي دارنده سفته ممکن است معادل وجه آن از اموال طرف مقابل به عنوان تأمين توقيف کند.